До 1917 года

Смольгаў: загадкі знаёмых малюнкаў
Тым, хто займаецца даследаваннем свайго радаводу або краязнаўствам, добра вядома: факт нараджэння ў дадзенай мясцовасці чалавека, які с цягам часу зрабіўся знакамітым, ня толькі дадае вядомасці гэтаму населеннаму пункту, але і падобны ліхтару, што ярка асвятляе нябачныя ў змроку дробныя гістарычныя дэталі, на якія, каб гэтага святла не было, ніхто не звярнуў бы ўвагі.
Подробнее...
 
О чём рассказала старая фотокарточка
По семейным преданиям мой дед, Михаловский Василий Иосифович, служил в Российской армии в период Первой мировой войны. Единственный документ, свидетельствующий об этом - чудом сохранившаяся полуосыпавшаяся фотокарточка, где дед (стоит справа) снят с тремя сослуживцами.
Подробнее...
 
Колодец с целебной водой у деревни Мордвиловичи

В лесу, возле деревни Мордвиловичи Любанского района, расположен колодец, вода которого считается в народе целебной. Местные жители называют его источником Пресвятой Богородицы, рассказывая легенду о том, как в незапамятные времена Богородица явилась во сне задремавшему на этом поле (лес вырос позднее) пастушку, указав на место, где он может напиться. Проснувшийся мальчик с несказанным удивлением обнаружил образовавшийся на указанном Богородицей месте родник с чистой водой. 

Подробнее...
 
Сялянская пісьменнасць
У пачатку XIX ст. у Расіі ўпершыню створана міністэрства народнай асветы. Еўрапейская частка краіны падзялялася на шэсць навучальных акруг, на чале якіх стаяў папячыцель. Землі Беларусі, у тым ліку і Любаншчыны, увайшлі ў склад Віленскай навучальнай акругі.
Подробнее...
 
Прастудная гарачка, ліхаманка...
П. М. Шпілеўскі ў нарысах «Падарожжа па Палессі і Беларускім краі», апісваючы побыт сялян Мінскай губерні, згадваў хваробы, якімі найбольш часта хварэлі жыхары: прастудная гарачка, дызентэрыя, каўтун, залатуха, ліхаманка...
Подробнее...
 
Царкоўны звон над краем
Да нядаўняга часу на тэрыторыі Любанскага раёна захавалася толькі адна царква — ва Урэччы. Між тым царкоўная гісторыя Любаншчыны даволі багатая. Як і на ўсёй Беларусі, тут перапляталіся лесы праваслаўных, уніяцкіх, каталіцкіх вернікаў. Праз бурныя гістарычныя падзеі, войны, пажарышчы, балыпавісцкі тэрор дайшлі толькі пісьмовыя дакументы, успаміны ды пагоркі, на якіх узносіліся званамі ў неба драўляныя і мураваныя храмы...
Подробнее...
 
Юрьев-день (П.М. Шпілеўскі)
Юрьев-день чуть ли не во всей России пользуется особенным значением, доказательством тому известная русская пословица: «Вот тебе, бабушка, и Юрьев-день!» Но особенно Юрьев-день чтят в Белоруссии. Простонародье местное ознаменовывает его празднованием и пением песен, в которых упоминается о Юрье. Мало того, накануне Юрьева-дня совершаются какие-то языческие обряды, явно говорящие о древнем значении этого дня...
Подробнее...
 
КОЛЯДНЫЕ ПОВЕЧОРКИ Вечернее собрание девиц во время рождественских святок, оканчивающееся с рассветом (П.М. Шпілеўскі)
Начиная со второго дня рождественских святок до Крещения, а в некоторых местах и до великого поста устраиваются в Белоруссии в домах зажиточных хозяев, и в особенности у которых много взрослых дочерей, так называемые колядные повечорки.
Подробнее...
 
Нястомны этнограф, пісьменнік, публіцыст
Павел Міхайлавіч Шпілеўскі нарадзіўся 12 лістапада 1823 года ў вёсцы Шыпілавічы Любанскага раёна Мінскай вобласці. Яго бацька працаваў прыходскім святаром у Рэчыцы, затым у 1819 годзе быў накіраваны ў Шыпілавіцкую царкву, а ў 1825 годзе пераведзены ў Ігумен (цяпер Чэрвень). Сям'я Шпілеўскіх была вялікаю — бацькі выхоўвалі сямёра дзяцей. Павел быў трэцім. Глядзела дзяцей свяшчэнніка звычайная шыпілавіцкая сялянка Агата Касьмінава, якую потым забралі ў Ігумен. Яна з пашанай прыгадваецца П.М. Шпілеўскім у “Падарожжы па Палессі і Беларускім краі” як цудоўная апавядальніца казак.
Подробнее...
 
«Не забудуцца дум тваіх словы...» Уладзіслаў Сыракомля
Вышэй за ўсё — умець падслухаць біццё сэрца народа, умець адкрыць іерогліфы легенд ключом уласнай шчаслівай інтуіцыі, умець узнавіць вобразы мінулага ў барвах і контурах...
Подробнее...
 
О генерале от инфантерии П.Д. Цицианове
Среди российских полководцев XIX столетия, чьи славные деяния и заслуги перед Отечеством в силу различных причин в наше время оказа­лись незаслуженно забытыми, – генерал от инфантерии князь П. Д. Цицианов. Будучи в начале прошлого века наместником и главнокомандующим на Кавказе, Павел Дмитриевич сделал очень многое для утверждения российского влияния в этом регионе.
Подробнее...
 
У складзе Расійскай імперыі
Уключэнне беларускіх зямель у склад цэнтралізаванай, з моцнай вярхоўнай уладай Расійскай імперыі прывяло да пэўнай палітычнай стабілізацыі. Быў пакладзены канец ваенным сутычкам, феадальнай анархіі, магнатам забаронена трымаць свае войскі, мець крэпасці. Беларускія землі ўключаны ў агульнарасійскую гаспадарчую сістэму, што пашырыла рынак збыту прадукцыі земляробства. У 1796 г. праведзена губернская рэформа, якая ўводзіла павятовае дзяленне на далучаных беларускіх землях (па 20 — 30 тысяч чалавек падатковага, або рэвізскага, насельніцтва). Паветы аб'ядноўваліся ў губерні. Землі Любаншчыны ўвайшлі ў склад Слуцкага, Бабруйскага і Мазырскага паветаў Мінскай губерні.
Подробнее...
 
Материалы для географии и статистики России,
Белорусы обыкновенно среднего роста, но в лесных уездах преобладает население выше среднего роста. Волосы по большей части русые, походка не спешная, скорее ленивая. Деревни строятся преимущественно в одну линию, по обе стороны улицы; иногда по одну сторону идут жилые дома, по другую — сараи и гумна (в Слуцком уезде).
Подробнее...
 
Стекольная мануфактура в Уречье «Сведения о промышленности Белоруссии».
«Сведения о промышленности Белоруссии». Минская губерния, 1828 г.
... IV. Стеклянные
Гр. Стефания Витгенштейн, урожденная кн. Радзивилл, Бобруйский уезд, м. Уречье, на собственной земле, в деревянном строении.
Подробнее...
 
Шкляная мануфактура ва Урэччы
Дата заснавання ўрэцкай мануфактуры (люстэркавай) даследчыкамі прыводзіцца розная: 1737 і 1738, па іншых звестках — 1635 г. Бясспрэчна, што ў пачатку XVIII ст. Урэцкая гута існавала і выпускала прадукцыю, доказам чаму з'яўляецца келіх з ініцыяламі цара Пятра I. У час Паўночнай вайны слуцкая знаць давала баль у гонар рускай арміі, для якога былі выраблены такія келіхі.
Подробнее...
 
Баронячы волю і годнасць
Вясной 1794 г. у Рэчы Паспалітай пачалося паўстанне пад кіраўніцтвам Тадэвуша Касцюшкі. У абарону сваёй волі і годнасці са зброяй у руках услед за палякамі выступілі і беларусы. Адной з найболыш гераічных старонак паўстання быў рэйд атрада Стэфана Грабоўскага ў жніўні 1794 г. па Міншчыне. Месцам трагічнага канца дзёрскага і адчайнага паходу сталі берагі Арэсы пад Любанню.
Подробнее...
 
У Вялікім княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай
У XIII ст. палітычны цэнтр беларускай дзяржаўнасці перайшоў з Полацка на Панямонне, у Наваградак. У 50-я гады Міндоўг, а затым яго сын Войшалк аб'ядналі Наваградскую зямлю з Літвою. Пры Гедыміне (1316 — 1341 гг.) склалася ядро Беларуска-Літоўскай дзяржавы, якая атрымала назву Вялікае княства Літоўскае. Пануючае месца ў княстве заняла беларуская культура, дзяржаўнай стала беларуская мова. У другой палове XIV — пач. XV ст. пры князях Альгердзе і Вітаўце ВКЛ у сваіх межах дасягала ад Балтыйскага да Чорнага мора, ад Бярэсця да Мажайска.
Подробнее...
 
У час першых княжанняў
Умоўнай датай рассялення славян на поўнач ад Прыпяці, у тым ліку і на Паарэссі, лічаць IX ст.[1] Мяркуецца, што за Прыпяць па левых яе прытоках прасоўвалася адна са славянскіх груповак — дрыгавічы. Вядома, што дрыгавічы, як і ўсе славяне, хавалі сваіх памёршых супляменнікаў у грунтавых ці курганных могільніках. Сярод найбольш ранніх дрыгавіцкіх пахаванняў на левабярэжных прытоках Прыпяці згадваюцца курганныя могільнікі каля в. Няжараўкі (на былой р. Няжараўцы — прытоку Таліцы), в. Агароднікі ў басейне р. Случ.
Подробнее...
 
Сівы сведка мінуўшчыны
Непадалёку ад Любані, на полі каля вёсак Ператок і Дубнікі, ацалеў невялікі неўзараны астравок. Наўкол растуць бярозы і асіны, на іх і на крыжах — стужкі, фартушкі. У цэнтры астраўка ляжыць камень, амаль цалкам уросшы ў зямлю. Мясцовыя жыхары далі яму імя — Божы камень. Камень — ледавіковы валун, зялёны, замшэлы ад часу. Яго абрысы нагадваюць трохкутнік вышынёй крыху больш метра, які выступае над зямлёй на трэць.
Подробнее...
 
Ветры гісторыі над Любаншчынай
Любаншчына — паўночная ўскраіна Беларускага Палесся. Рака Арэса, абмінаючы маляўнічыя пагоркі і лясы ў вярхоўях, губляецца ў ніжнім цячэнні сярод балоцістых нізін Мар'іна — Загалля. У каменным веку людзі пачалі сяліцца на прыарэскіх узвышшах, на берагах пасляледавіковых азёр — Вячэра, Загальскае, Баяніцкае, уздоўж шматлікіх прытокаў Арэсы — Таліцы, Вызенкі, Няжараўкі. Археолагамі на тэрыторыі Любаншчыны знойдзена вялікая колькасць старажытных паселішчаў, курганоў, гарадзішчаў. На частцы іх праводзіліся археалагічныя раскопкі.
Подробнее...
 


 Каталог TUT.BY